Threat, Vulnerability, Exploit และ Risk ต่างกันตรงไหน
เครื่องแชร์ไฟล์เปิดให้อินเทอร์เน็ตเข้าถึงได้ แปลว่ามีช่องโหว่แล้วหรือยัง ลองแยก Threat, Vulnerability, Exploit และ Risk ผ่านโฟลเดอร์งานเดียวกัน เพื่อรู้ว่าควรแก้อะไรก่อน
“เครื่องแชร์ไฟล์นี้มีความเสี่ยง” เป็นประโยคที่ยังบอกคนดูแลได้ไม่มากนักครับ เขาอาจนึกถึงโปรแกรมเก่า คนขายอาจกลัวลูกค้าเปิดเอกสารไม่ได้ ส่วนเจ้าของกิจการอาจกำลังห่วงข้อมูลที่ไม่ควรหลุดออกไป ทุกคนพูดถึงเครื่องเดียวกัน แต่เรื่องที่อยากแก้อาจคนละเรื่อง
คำว่า Threat, Vulnerability, Exploit และ Risk ช่วยแยกเรื่องเหล่านี้ได้ เมื่อเราต้องถามต่อว่าอะไรอาจเกิดขึ้น ตรงไหนเปิดทางให้เกิด และเกิดแล้วใครเดือดร้อน
ลองใช้เครื่องแชร์ไฟล์ของสำนักงานเป็นตัวอย่าง เครื่องนี้ให้คู่ค้าเข้ามาดาวน์โหลดแค็ตตาล็อกจากอินเทอร์เน็ตได้ แต่เก็บใบสั่งซื้อที่มีข้อมูลลูกค้าไว้ด้วย งานที่ต้องการคือส่งเอกสารขายให้สะดวก โดยไม่เปิดเอกสารลูกค้าให้คนทั่วไปอ่าน
เปิดให้เข้าได้ แล้วผิดตรงไหน
การเข้าถึงจากอินเทอร์เน็ตเป็นส่วนหนึ่งของบริการนี้ จะปิดทั้งหมดก็ทำได้ แต่คู่ค้าจะใช้งานต่อไม่ได้ จึงต้องดูให้ละเอียดกว่าแค่ว่าเครื่องเปิดอยู่หรือเปล่า
สมมติผู้ดูแลพบว่าโฟลเดอร์ใบสั่งซื้ออนุญาตให้คนที่ยังไม่เข้าสู่ระบบดาวน์โหลดได้ ทั้งที่ตั้งใจให้เฉพาะพนักงานเห็น ตรงนี้คือจุดอ่อน หรือ Vulnerability เพราะสิทธิ์ที่ตั้งไว้เปิดให้คนทำสิ่งที่ไม่ควรทำได้ นิยามของ NIST ครอบคลุมจุดอ่อนในระบบ ขั้นตอน และการควบคุมด้วย จึงไม่จำเป็นต้องเป็นข้อผิดพลาดในโค้ดเสมอไป

ถ้าทุกคนดาวน์โหลดได้เฉพาะแค็ตตาล็อกที่ตั้งใจเผยแพร่ ก็ยังสรุปจากเรื่องนี้ไม่ได้ว่ามีช่องโหว่ แต่ถ้าคนทั่วไปเปิดใบสั่งซื้อได้ การที่โปรแกรมเป็นรุ่นล่าสุดก็ไม่ได้ช่วยแก้สิทธิ์ที่ตั้งผิด เราอาจอัปเดตทุกอย่างครบแล้ว แต่ยังเปิดไฟล์ผิดชุดอยู่
รายละเอียดเล็ก ๆ นี้เปลี่ยนงานที่ต้องทำ จากตามหาแพตช์ไปเป็นจำกัดสิทธิ์โฟลเดอร์ และตรวจว่าเอกสารภายในชุดอื่นได้รับสิทธิ์แบบเดียวกันหรือไม่
ใครอาจใช้จุดอ่อนนี้ และใช้อย่างไร
เหตุที่เรากังวลคือคนนอกอาจเข้ามาคัดลอกเอกสารลูกค้า นี่เป็นภัยคุกคาม หรือ Threat ในกรณีนี้ ผู้ที่ต้องการขโมยข้อมูลเป็นแหล่งของภัย ส่วนเหตุที่อาจเกิดคือการเข้าถึงและนำข้อมูลออกไปโดยไม่ได้รับอนุญาต ตามความหมายของ NIST ภัยคุกคามครอบคลุมสถานการณ์หรือเหตุที่อาจทำให้เสียหาย จึงกว้างกว่าคำว่าแฮกเกอร์
ภัยยังอาจมาจากความผิดพลาดหรือเหตุที่ไม่มีใครตั้งใจได้ด้วย แต่สำหรับโฟลเดอร์นี้ เรากำลังพิจารณาการเข้าถึงจากคนนอก
แล้วคนนอกจะอ่านไฟล์ได้อย่างไร ถ้าเขาใช้สิทธิ์ที่เปิดผิดดาวน์โหลดเอกสารผ่านหน้าปกติของเว็บ ก็เป็นการอาศัยจุดอ่อนนั้นแล้ว ไม่จำเป็นต้องมีหน้าจอดำหรือโค้ดยาว ๆ ให้ดูเหมือนการโจมตี
คำว่า Exploit ใช้เรียกวิธีหรือเครื่องมือที่อาศัยจุดอ่อนเพื่อทำสิ่งที่ระบบไม่ควรอนุญาต Canadian Centre for Cyber Security อธิบายการใช้ช่องโหว่ว่าเป็นการอาศัยจุดอ่อนในการออกแบบ ติดตั้ง หรือดูแลระบบ ส่วนเอกสาร Microsoft ใช้คำว่า exploit code สำหรับโปรแกรมหรือโค้ดที่ใช้ช่องโหว่

การพบโฟลเดอร์ที่เปิดผิดยังไม่ได้ยืนยันว่ามีคนขโมยไฟล์ไปแล้ว ต้องตรวจหลักฐานการเข้าถึงต่อ และถ้ายังไม่มีหลักฐาน ก็ไม่ควรเขียนรายงานเหมือนยืนยันเหตุข้อมูลรั่วแล้ว ในทางกลับกัน การหาโค้ดโจมตีไม่เจอก็ไม่ได้ทำให้สิทธิ์ที่ผิดนั้นปลอดภัยขึ้น
Risk ต้องตอบต่อว่าเสียอะไร
ตอนนี้เรารู้ว่ามีเอกสารลูกค้าเปิดให้อ่าน และคนนอกอาจใช้ช่องทางนั้นนำข้อมูลออกไป คำถามถัดมาคือมีโอกาสเกิดมากน้อยเพียงใด และถ้าเกิดแล้วผลจะหนักแค่ไหน สองเรื่องนี้เป็นแกนของความเสี่ยง หรือ Risk ตามนิยามของ NIST
ในตัวอย่างนี้ต้องกลับไปดูว่าไฟล์มีแค่รายการสินค้าหรือมีชื่อ ที่อยู่ และราคาที่ตกลงกับลูกค้าด้วย ถ้าข้อมูลถูกนำออกไป ต้องตามตรวจว่าเอกสารใดหลุดและจัดการผลที่เกิดกับลูกค้า ผู้ดูแลเครื่องตอบเรื่องสิทธิ์ได้ แต่คนขายและเจ้าของงานช่วยบอกผลกระทบส่วนนี้ได้ดีกว่า
ส่วนโอกาสเกิดต้องดูว่าคนนอกเข้าถึงโฟลเดอร์ได้ง่ายเพียงใด ต้องมีบัญชีหรือรู้ลิงก์เฉพาะไหม และมีอะไรจำกัดการเข้าถึงอยู่จริง การเดาว่า “คงไม่มีใครรู้ URL” ยังไม่ใช่เหตุผลที่ผมจะยอมเปิดใบสั่งซื้อไว้ เพราะถ้าลิงก์ถูกส่งต่อแล้ว ระบบยังต้องแยกให้ออกว่าใครมีสิทธิ์อ่าน
ไม่จำเป็นต้องแต่งตัวเลขว่ามีโอกาสถูกขโมยกี่เปอร์เซ็นต์เพื่อให้ดูเป็นการประเมิน ถ้าข้อมูลยังไม่พอ ก็บอกว่าต้องตรวจอะไรเพิ่มได้ แต่เมื่อยืนยันว่าเอกสารภายในถูกเปิดสาธารณะแล้ว การแก้สิทธิ์ไม่ควรต้องรอให้คำนวณคะแนนเสร็จ

แก้แล้วอะไรเปลี่ยนไป
สำหรับเครื่องนี้ ผมจะเริ่มจากหยุดการเข้าถึงใบสั่งซื้อของคนที่ไม่มีสิทธิ์ และเก็บช่องทางดาวน์โหลดแค็ตตาล็อกที่จำเป็นไว้ถ้าทำได้ เหตุผลคือคนขายยังต้องส่งเอกสาร ขณะที่ใบสั่งซื้อไม่ควรถูกเปิดต่อระหว่างรอจัดระบบใหม่
จากนั้นตรวจด้วยบัญชีและไฟล์ทดสอบที่เหมาะสมว่า คนภายนอกยังอ่านเอกสารภายในได้ไหม และคู่ค้ายังเปิดเอกสารที่ตั้งใจให้เห็นได้หรือเปล่า งานนี้ควรทำโดยผู้มีสิทธิ์ตรวจระบบ ไม่ต้องนำไฟล์ลูกค้าจริงมาเสี่ยงเพื่อพิสูจน์ปัญหา
การแก้สิทธิ์ลดช่องทางที่ใช้จุดอ่อนนี้ได้ แต่คนที่อยากขโมยข้อมูลยังมีอยู่ และอาจมีจุดอ่อนอื่นให้ใช้ ส่วน backup ช่วยเมื่อไฟล์หายหรือเสียหายได้ หากกู้คืนได้จริง แต่ไม่ได้ดึงสำเนาที่หลุดไปแล้วกลับมาจากมือคนอื่น ดังนั้นคำตอบว่า “มี backup แล้ว” จึงยังไม่ตอบความกังวลเรื่องข้อมูลลูกค้าถูกอ่าน
ถ้าจะส่งเรื่องให้คนดูแลเครื่องนี้ ผมอยากได้ข้อความว่า “ใบสั่งซื้อควรให้พนักงานอ่าน แต่ตอนนี้คนนอกดาวน์โหลดได้โดยไม่ต้องเข้าสู่ระบบ” มากกว่าคำว่า “เครื่องนี้เสี่ยงสูง” เพราะคนรับงานรู้ทันทีว่าต้องกลับไปดูอะไรครับ